این راهنمای عمومی با منابع رسمی لینکشده بازبینی شده و جای متن دارای حق نشر استاندارد یا نظر حقوقی/مقرراتی را نمیگیرد. روش پژوهش، بازبینی و اصلاح محتوا

- ۱تعیین روش
- ۲شناسایی سناریو
- ۳تحلیل و ارزیابی
- ۴درمان و پذیرش
این مسیر، خلاصه تحریریه است؛ جزئیات و استثناها در متن مقاله توضیح داده شدهاند.
جایگاه ۲۷۰۰۵ در خانواده امنیت
ISO/IEC 27005:2022 راهنمای ارزیابی و درمان ریسک امنیت اطلاعات است. ویرایش چهارم آن در اکتبر ۲۰۲۲ منتشر شد و در نوامبر ۲۰۲۶ نسخه جاری است. گواهینامه مستقل ندارد و الزامآور نیست؛ اما ISO/IEC 27001 الزام میکند سازمان یک روش ارزیابی ریسک تعریفشده و تکرارپذیر داشته باشد — و ۲۷۰۰۵ درباره رویکردها و راهنمای مدیریت ریسک امنیت اطلاعات توضیح میدهد، نه یک روش انحصاری اجباری.
رابطه سند را اینطور بفهمید: ۲۷۰۰۱ میگوید «باید ریسک را ارزیابی کنی»، ۲۷۰۰۵ میگوید «اینگونه میتوانی»، ۲۷۰۰۲ میگوید «برای ریسکهایی که پیدا کردی، اینها گزینههای کنترلاند» و IEC 31010 میگوید «برای تحلیل، این تکنیکها را داری». چهار سند، یک زنجیره.
دو رویکرد: داراییمحور و رویدادمحور
ویرایش ۲۰۲۲ صریحاً دو رویکرد را معرفی میکند. رویکرد داراییمحور از فهرست دارایی شروع میشود: چه اطلاعات و سامانههایی داریم، ارزششان چیست و چه تهدیدهایی آنها را هدف میگیرد. این رویکرد در سازمانهایی با فهرست دارایی بالغ بهتر جواب میدهد، اما در سازمانهای بزرگ میتواند کند شود.
رویکرد رویدادمحور از سناریو شروع میکند: چه اتفاق بدی ممکن است بیفتد و چه داراییهایی را درگیر میکند؟ این رویکرد سریعتر است و برای سازمانهایی که فهرست دارایی کامل ندارند مناسبتر. رویکردها میتوانند با طراحی و مستندسازی سازگار ترکیب شوند؛ مقیاسها، فرضها و معیارها را روشن کنید تا مقایسه نتایج معنیدار باشد.
دامنه، استاندارد هدف و وضعیت فعلی را بفرستید تا مسیر واقعی را روشن کنیم؛ بدون وعده صدور.
درخواست ارزیابی اولیهتعریف معیار ریسک پیش از ارزیابی
سند بر تعریف معیارهای ریسک تأکید دارد: چه سطحی از ریسک پذیرفتنی است و تصمیم درباره هر سطح چیست؟ بدون این معیار، درجهبندی ریسک به سلیقه تبدیل میشود و در جلسه بعدی دوباره از صفر بحث میشود.
- معیار مالی: درصدی از درآمد یا مبلغ ثابت در سال
- معیار قانونی: احتمال جریمه یا توقف فعالیت
- معیار عملیاتی: ساعت قطع سرویس یا تعداد کاربر متأثر
- معیار اعتباری: اثر بر برند و اعتماد مشتری
برای تدوین معیارها از دانش مدیریت و متخصصان مرتبط استفاده کنید، اختیار تأیید را مشخص کنید و معیارها را متناسب و سازگار به کار ببرید؛ با تغییر شرایط، نیاز به بازنگری را نیز بررسی کنید.
درمان: چهار گزینه و مسئله پذیرش
گزینههای درمان در ۲۷۰۰۵ همان چهار گزینه شناختهشده است: کاهش (کنترل)، نگهداری (پذیرش)، اجتناب و انتقال (مثلاً بیمه). نکته مهم، مستندسازی پذیرش ریسک است: چه کسی، با چه اختیاری و با چه اطلاعاتی ریسک را پذیرفته؟ پذیرش شفاهی یا پذیرش بدون آگاهی از پیامد، در ممیزی قابل دفاع نیست.
سند بر «بیانیه کاربردپذیری» بهعنوان خروجی متصل به ۲۷۰۰۱ تأکید دارد: هر کنترل انتخابشده یا ردشده با دلیل. این پیوند، عمل ارزیابی ریسک را از یک تمرین تئوریک به یک تصمیم اجرایی تبدیل میکند.
نگاشت تهدیدها به سناریوهای واقعی
یک ریسک زمانی قابل مدیریت است که بهصورت سناریو نوشته شود: «مهاجم از راه خدمت پشتیبانی بیرونی، به دسترسی مدیریتی میرسد و داده مشتریان را میخواند.» سناریو با فعل و مسیر مشخص، معمولاً از عنوانهای کلی مانند «نشت داده» مفیدتر است.
منابع شناسایی سناریو: رویدادهای گذشته صنعت، گزارش تیم فنی، بازبینی دسترسیها، آزمون نفوذ و مصاحبه با کارکنان. سند پیشنهاد میکند از چند منبع استفاده شود تا تصویر یکبعدی نشود. نگاهی هم به ریسکهای «کماحتمال و پراثر» بیندازید؛ اینها هستند که در فهرستهای مبتنی بر احتمال گم میشوند.
پایش و اتصال به بازبینی مدیریت
ریسک امنیت اطلاعات ثابت نیست: تهدیدها تغییر میکنند، داراییها اضافه میشوند و کنترلها فرسوده میشوند. ۲۷۰۰۵ بر پایش مستمر و بازبینی دورهای تأکید دارد. تناوب برنامهریزیشده و محرکهای بازبینی را متناسب با سازمان تعیین کنید؛ تغییرات مهم در سامانه، ادغام یا برونسپاری میتوانند نیاز به بازبینی ایجاد کنند. سالانه یک نمونه برنامهریزی است، نه بازه ثابت عمومی.
خروجی این چرخه باید در بازبینی مدیریت دیده شود: چند ریسک بالا باقی مانده، چه اقداماتی در جریان است و چه ریسکی پذیرفته شده. اگر جلسه بازبینی مدیریت بدون بحث ریسک امنیتی برگزار شود، سیستم ۲۷۰۰۱ از نظر منطقی ناقص است — حتی اگر همه اسناد موجود باشند.
۲۷۰۰۵ چه چیزی به ارزیابی ریسک اضافه میکند
ISO/IEC 27005:2022 راهنمای مدیریت ریسک امنیت اطلاعات است. سه افزودهٔ مهم نسبت به نسخه قبل را دارد: همترازی بهتر با ساختار ۲۷۰۰۱:۲۰۲۲، تأکید بیشتر بر ارتباط با ذینفعان و زمینه سازمان، و پذیرش رویکرد «ریسکمحور ترکیبی» بهجای اصرار بر یک روش خاص.
نکتهای که در عمل کمک میکند: ۲۷۰۰۵ تصریح میکند که روش انتخابشده باید با اندازه و بلوغ سازمان متناسب باشد. یعنی شما مجبور نیستید روش پیچیده کمی انتخاب کنید؛ یک ماتریس معتبر با تعریف روشن سطحها، پذیرفتنی است و برای بیشتر سازمانها بهتر از یک روش کمی نیمهاجراشده است.
فعالیتهای مرتبط در مدیریت ریسک
مدیریت ریسک چتری است که فعالیتهای مرتبط را در بر میگیرد، نه فرایندی جدا در کنار ارزیابی ریسک. برای کار عملی میتوان این فعالیتها را چنین توضیح داد:
تعیین دامنه، زمینه و معیارها — تعریف مرز، شرایط و معیارهای مناسب تصمیمگیری.
ارزیابی ریسک — شناسایی، تحلیل و ارزشیابی ریسکها در برابر معیارها.
درمان ریسک — انتخاب و اجرای گزینههای مناسب؛ از جمله تغییر، اجتناب، تسهیم یا حفظ ریسک، متناسب با شرایط و الزامات.
پذیرش ریسک باقیمانده — تصمیم آگاهانه افراد دارای اختیار، با ثبت مبنای تصمیم.
ارتباط و مشورت با ذینفعان، پایش و بازبینی، و ثبت و گزارش در سراسر کار اهمیت دارند؛ این توضیح کاربردی جایگزین بررسی متن مجاز استاندارد و الزامات قابلاعمال نیست.
معیار پذیرش ریسک: چگونه مدیریت را درگیر کنیم
معیار پذیرش ریسک، مهمترین تصمیم مدیریتی در پروژه امنیت اطلاعات است و اغلب بهصورت تشریفاتی (یک جمله کلی مثل «ریسک بالا پذیرفته نمیشود») نوشته میشود. معیار کاربردی باید مشخص کند:
- چه سطحی از ریسک بدون تأیید مدیریت پذیرفته میشود
- چه سطحی نیاز به تأیید مدیر ارشد دارد
- چه سطحی حتماً باید کاهش یابد (آستانه سخت)
- بازه بازبینی (مثلاً سالانه یا پس از تغییر عمده)
یک روش عملی برای ساختن معیار: مدیریت را با سه سناریوی واقعی از سازمان خودتان روبهرو کنید — یکی کمریسک، یکی متوسط، یکی بالا — و بپرسید «این را قبول میکنید یا بودجه میدهید؟» پاسخها، معیار را میسازند. این جلسه، ارزشش بیشتر از نوشتن یک سند معیار توسط تیم فناوری اطلاعات است.
نکته مهم دیگر: معیار پذیرش در سازمانهای ایرانی اغلب باید «همتراز با الزام مشتری» هم باشد. اگر مشتری بزرگتان الزام امنیتی بالاتری دارد، معیار داخلی شما باید همان آستانه را بازتاب دهد — نه یک سطح عمومی پایینتر.
منابع اصلی
صفحههای مرتبط: ISO/IEC 27001:2022 ISO/IEC 27002:2022 ISO/IEC 27005:2022
برای بررسی کاربرد این موضوع در سازمان خود، دامنه و هدف پروژه را در فرم ارزیابی اولیه توضیح دهید.
درخواست ارزیابی

